Teknolojik Bilgiler
Anasayfa » Eğitim » Öğrenilmiş Çaresizlik

Öğrenilmiş Çaresizlik

Öğrenilmiş çaresizlik kişisel gelişim kitapları, eğitim bilimleri dersleri ve psikoloji biliminde sık sık karşımıza çıkan bir kuramdır. Bu makale; öğrenilmiş çaresizlik nedir, öğrenilmiş çaresizlik deneyi, öğrenilmiş çaresizlik örnekleri ve depresyon ilişkisine değinecek. Öğrenilmiş çaresizlik sendromu ilk olarak Amerikalı psikolog Martin Seligman tarafından ortaya atılmıştır ve İngilizce anlamı learned helplessness dır.

Öğrenilmiş Çaresizlik Nedir

öğrenilmiş çaresizlikÖğrenilmiş çaresizlik, kişinin geçmişte yaşadığı olumsuz deneyimler, başarısızlıkları karşısında yılması ve mücadeleyi bırakması durumudur. Özetle daha önce çaresiz kalınan durumlar nedeniyle, gelecekte ortaya çıkacak ve çıkan fırsatlar karşısında da çaresizmiş gibi hareket edilmesidir. Bu durumda kişi çok sayıda başarısızlığa uğramıştır ve ne yaparsa yapsın elinden birşey gelmeyeceğini düşünür. Mücadele etme gücünü ve tekrar deneme cesaretini kaybeder.

Hemen her insanda biraz öğrenilmiş çaresizlik vardır. Birşeyleri deneriz ve defalarca başarısız olursa artık denesek de başarısız olacağımıza inanır ve denemeyi bırakırız. Aslında bu mantıklı da bir harekettir. Ancak şartların değiştiği durumda bile denemeyi bırakıyorsak, denersek başaracağımız halde denemiyorsak, işte bu bize zarar veren öğrenilmiş çaresizlik durumudur.

Öğrenilmiş çaresizlik tehlikelidir, gerçekten çaresiz iseniz, gerçekten yapacağınız birşey yoktur. Ancak bir çareniz var siz bir şey yapmıyorsanız, işte o zaman kaybediyorsunuz demektir.

Böylece öğrenilmiş çaresizlik nedir ve ne demek sorularına yanıt verdikten sonra örneklerine geçebiliriz.

Öğrenilmiş Çaresizlik Deneyi ve Örnekleri

Köpekbalığı deneyi en çok bilinen örneklerdendir. Bir akvaryumun ortasına cam bir bölme yapılır ve bir tarafına köpekbalığı, diğer tarafına yiyebileceği diğer balıklar konur. Köpekbalığı balıkları yemek için diğer tarafa yönelir, her seferinde başı cam bölmeye çarpar ve geri döner. Bir süre sonra köpekbalığı diğer tarafa geçebileceği ümidini yitirir  ve cam bölme kaldırılsa bile balık diğer tarafa nasıl olsa geçemeyeceğim düşüncesiyle geçmeyi denemez.

Pire deneyi de güzel bir örnektir öğrenilmiş çaresizliğe. Pire normalde 50 cm yüksekliğe zıplayabilir. Pire yüksekliği 30 cm olan cam kavanoza konur. Kavanozun ağzını kapatılır altından ısıtılmaya başlanır. Kavanozun altı ısındıkça pireler zıplar ve zıpladıkça başı kapağa çarpar. Bir süre sonra pireler kapağa çarpmamak için 30 cm’den az sıçramaya başlarlar. Bir süre sonra kavanozun kapağı açılsa dahi pireler 30 cm den fazla sıçrayıp kavanozdan çıkmazlar. Çünkü hala kavanozun kapağına çarpacağını düşünürler.

Ya da bir öğrenci düşünün,bir dersten arka arkaya 2 kez kalıyor, ve nasıl olsa bu dersi geçemeyeceğim deyip okulu bırakıyor. Oysa ki, bir dersi arka arkaya 5 kez alıp 5.de geçen insanlara rastlamak mümkündür.

Ya da iş arayan bir insan, girdiği 2 sınavda kaybedip, bir kaç mülakattan elenince benden adam olmaz deyip iş aramayı bırakıyor.

Bu gibi kendi hayatımızda dahi bir çok öğrenilmiş çaresizlik örneklerine rastlamak mümkündür.

Galatasaray, Fenerbahçe, Beşiktaş gibi futbol takımlarının bir kaç kez üst üste bir takıma yenildiği için diğer seferde de taraftarlarının yenileceğini düşünmesi de örnek olarak gösterilebilir.

Öğrenilmiş Çaresizlik ve Depresyon

öğrenilmiş çaresizlik ve depresyonÖğrenilmiş çaresizliğin ortaya çıkış nedenlerinden birisidir depresyondaki kişilerin psikolojisini anlamaya çalışan araştırmalar ve makaleler. Depresyon ile ilgili bir çok kitap, öğrenilmiş çaresizlik ve depresyon ilişkisine değinir, depresyondaki kişinin aslında kendi kendisinin çaresiz olduğuna inandırdığı ve bu nedenle depresyondan kurtulma sürecini uzattığı ifade edilir. Depresyonda iken çaresiz olduğunu düşünmek yerine; tedavisi olan, yardım alınabilen bir tıbbi rahatsızlık olarak depresyonu değerlendirmekte fayda var. Siz ne kadar hareket etmez, ne kadar çaresiz olduğunuzu düşünür iseniz, depresyon iyileşme süreciniz o kadar uzar ve aslında kendinize zarar verirsiniz.

Mümin Sekman Atalet ismli kitabında Öğrenilmiş Çaresizliği şu şekilde örneklerle açıklar:

  1. Öğrenilmiş çaresizlik yaşayanlar önce tutkularını kaybederler. İstediğini elde etmenin kendi ellerinde olmadığını gören insanlar, kendi isteklerine karşı ilgisizleşirler. İsteyerek yaptıkları davranışlar azalır, mecburi oldukları için yaptıkları davranışlar artar. Bir devlet dairesine gittiğinizde gördüklerinizin açıklaması budur.
  2. Öğrenilmiş çaresizlik yaşayanların akılları ve düşünme yetenekleri de zayıflar. Bunun nedeni olaylar karşısında akıllarını kullanmanın sonucu değiştirmeyeceğine inanmalarından dolayı, sorunlarını çözmek için beyinlerini fazla kullanmamalarıdır. Birinci aşamada akıllarını kullanarak elektrikten kurtulamayan köpekler, ikinci aşamada sorunlarını çözmek için akıllarını kullanmamayı seçmişti. Kaçma davranışı ile elektrik şokunun kesilmesi arasında bir bağlantı olmadığına inandıklarından, yeni fırsatı göremiyorlardı. Öğrenilmiş çaresizlik psikolojisinde uzun süre yaşayan bir kişinin davranışları ile sonuçlar arasındaki bağlantıyı görme yeteneği zayıflar. Bu yüzden davranışlarının sonuçlarına karşı özensizleşirler. Bu kişiler kendi iradi seçimlerine değer vermezler. Müebbetten hapis yatanların kendilerine kader kurbanı demelerinin de, gazetelerde okuduğumuz incir çekirdeğini doldurmayacak nedenlerle işlenen cinayetlerin de nedeni seçimlerinin sonuçlarını görememektir.
  3. Öğrenilmiş çaresizlik durumunda yaşayanların duyguları da zayıflar. Uzun süre acı çeken, ondan kurtulmak için çaba­ladığı halde başaramayan insan, o acıyı kabullenir, onun­la yaşamayı öğrenir. Yaşama sevincini kaybeder. Köpekler, ikinci kutuda kaçarak kurtulma imkânları varken acı­dan (elektrik şoku) kaçmayı istememiştir.
  4. Öğrenilmiş çaresizlik canlıları sadece psikolojik olarak değil, biyolojik olarak da çökertmektedir. Bir araştırmada birer dakika arayla kafesine 5 saniyelik elektrik şoku verilen bir kobay farenin, başlarda panik olurken, sekseninci defadan sonra hiç hareketsiz şoku aldığı görülmüştür. Acıların faresi acılardan kurtulmak için çabalamak yerine acıyla yaşamayı öğrenmiştir. Bu deneyde 80. elektrik şokundan sonra farenin biyolojik savunma mekanizmasının bile çalışmamaya başladığı, sadece psikolojik değil, biyolojik olarak bile tepkisizleştiği gözlenmiştir.

Son olarak öğrenilmiş çaresizlik ile ilgili bir dönem ödevi ya da araştırma yapıyorsanız, buradaki bilgileri kullanabilirsiniz. Araştırmanızı powerpoint slayt ppt bir sunum ya da pdf bir dökümanla destekleyip bir video ile de zenginleştirmenizde fayda var.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Belirtilen yerler zorunludur *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

En Üste Kaydır