Teknolojik Bilgiler
Anasayfa » Aktüel » Başkanlık Sistemi ve ABD’de Seçimler

Başkanlık Sistemi ve ABD’de Seçimler

başkanlık seçimleri, seçimBir önceki yazımızda seçim sistemlerini, ülkemizde uygulanmakta olan seçim sistemini ve ne kadar oyla ne kadar milletvekili çıkarılacağını belirleyen d’hondt sistemini anlatmıştık. Bu yazımızda uzaklara gidiyoruz. Kurulduğu günden bu yana demokrasinin kalesi sayılan ve ülkedeki pek çok kararın demokratik ilkeler ve uygulamalar çerçevesinde alındığı ABD’de seçimler nasıl yapılıyor sorusuna cevap arıyoruz. Umarız ülkemizde hala devam eden başkanlık sistemi, baraj, seçim sistemi ve Siyasi Partiler Kanunu (SPK) ile alakalı tartışmalar için yol gösterici olur.

Tabi, seçim derken önce ABD’de ne tür seçimler yapıldığını anlatmakta fayda var. Daha çok yetkinin yerelde toplandığı ABD seçimlerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz.

  • Başkanlık seçimleri
  • Senato (Senate) seçimleri
  • Temsilciler Meclisi (House of Represantatives) seçimleri
  • Vali, belediye başkanı ve yerel idarecilerin seçimleri
  • Referandumlar

Tabi bölgesel olarak değişmekle beraber bazı eyaletlerde hâkim, savcı, polis müdürü gibi kamu görevlilerinin de seçimle işbaşına geldiklerini de söylemeden geçmeyelim.

ABD’de Türkiye’deki gibi sürekli ve hiyerarşik teşkilatları ve geniş bütçe imkânları olan siyasi partiler bulunmamaktadır. ABD’deki siyasi partiler genelde ekim ayında yapılan seçimlerden bir süre önce yerel bazda örgütlenen, devletten maddi anlamında bir destek almayan, bütçeleri oldukça şeffaf ve zayıf şekilde örgütlenmiş yapılardır. Tanımından da anlaşılacağı üzere herhangi bir düzeydeki adaylarını da merkezi bir kurul veya komitenin marifetiyle belirlemezler. Ülkemizin genel seçimlerin arifesinde olduğu bu günlerde ABD’deki başkanlık seçim sistemine bakmakta fayda olabilir.

Başkanlık Seçimleri

Önce partilerin başkan aday adayları kendilerini kamuoyuna açıklarlar. Ardından uzunca bir süre yayılan ve eyaletler bazında sürecek olan seçimler (census ve primary) başlar. Bu seçimlerde kimlerin oy kullanacakları her eyaletin kendi seçim kanununa göre belli olur. Kimi eyaletlerde sadece partinin üyeleri oy kullanabilirken kimilerinde herkes oy kullanabilmektedir. Genelde bir eyalette en çok oyu alan aday adayı o eyaletin nüfusuna göre belirlenen delegelerin tamamını kazanır. Bazı istisnai eyaletlerde ise delegeler aday adaylarının almış oldukları oy oranına belirlenir. Ülke çapında devam eden bu seçimleri kazanan aday o partinin başkanlık yarışındaki adayı olur.

Adayların netleşmesinin ardından başkanlık yarışı başlar. Bu süreçte adaylar başkan yardımcısı (Vice President) adaylarını da kamuoyuna açıklarlar. Seçim kampanyalarının finansmanı bağış yoluyla gerçekleşir ve şeffaflık esastır. Kampanaların finansmanı federal veya yerel fonlarla adaylar desteklenmez. ABD büyük bir ülke olduğu için seçim kampanyası uzun sürer. Birazdan anlatacağımız seçim sisteminin azizliğinden dolayı adaylar miting için bazı eyaletlere onlarca defa giderken bazı eyaletlere hiç gitmez. Kampanya süresinin bitiminde, ekim ayının ikinci salı günü seçimler yapılır.

ABD’de başkanlık seçimleri pek bilinmese de iki turludur. Her eyaletin nüfusu nispetinde delegesi (electoral college) vardır. Bir eyalette oyların çoğunluğunu alan başkan adayı o eyaletteki delegelerin tamamını çıkarma hakkına sahip olur. ABD’deki seçim sistemi ile alakalı en çok eleştiri alan noktalardan bir tanesi de budur. Örneğin, oyların çoğunluğunun demokrat partiye gideceği hemen hemen kesin olan New York‘ta cumhuriyetçi oyların bir değeri olmazken, tersi durum demokratlar için Texas’ta geçerlidir. Bu nedenden dolayı, biraz önce bahsetmiş olduğumuz gibi başkan adayları “battleground” veya “swing states” olarak nitelendirilen 13 eyalete defalarca giderek o eyaletlerin delegelerinin tamamını elde etmeye çalışır. Seçimlerin bitimiyle beraber belirlenen delegeler bulundukları eyalette bir araya gelerek oylarını verirler. Genelde pek yaşanmasa da seçilmiş bir delegenin rakip partinin adayına oy verdiği görülmüştür. Yapılan oylama sonucunda başkan olabilmek delegelerin salt çoğunluğunun oyunu almak gerekir.

Başkan seçilen kişi hükümeti kurar ve 4 yıl boyunca görevini sürdürür. Aynı zamanda, başkan seçilen kişi en fazla iki dönem görev yapabilir. Amerikan tarihinde bu sınırlamanın tek istisnası 3 dönem görev yapan Abraham Lincoln’dür. ABD’deki başkanlık sistemini bu karmaşık yanı birçok sorunu da beraberinde getirmiştir. Örneğin 2000 yılı başkanlık seçimlerinde Al Gore rakibi Gerorge W. Bush’tan daha fazla o almasına rağmen Bush’tan daha az delege seçtirmesi sebebiyle başkan olamamıştır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Belirtilen yerler zorunludur *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

En Üste Kaydır