Teknolojik Bilgiler
Anasayfa » Aktüel » Seçim Sistemi, Milletvekili Sayısı ve D’hondt Sistemi

Seçim Sistemi, Milletvekili Sayısı ve D’hondt Sistemi

seçim sistemi, türkiye seçim sistemiSeçimlere sayılı günlerin kaldığı bugünlerde en çok merak edilen konulardan biri hiç kuşkusuz kaç oyla kaç milletvekili kazanılacağı. Sizin için dünyada mevcut çeşitli seçim sistemlerini ve ülkemizde uzun zamandır uygulanan nispi temsile dayalı D’hondt sistemini anlatmaya çalıştık. Umarız faydalı olur.

Dünyadaki Uygulamalar ve Dar Bölge – Geniş Bölge Seçim Sistemi

Çeşitli kıstaslara göre dünyadaki seçim sistemlerini ayırabiliriz. En bilinen farklılıklardan bir tanesi seçim bölgesinin genişliğine göre yapılan dar bölge – geniş bölge ayrımıdır. Dar bölgeye dayalı sistem halen aralarında A.B.D., İngiltere, Fransa gibi ülkelerin bulunduğu pek çok gelişmiş demokraside uygulanmaktadır. Sistemin amacı seçmenlerin adayları daha iyi tanıması ve adayların seçmenlerle daha yakın diyalog kurmalarını imkanlı ve aynı zamanda zorunlu kılmasıdır.

Geniş bölgeye dayalı seçim sistemi ise Türkiye, Japonya, İsrail gibi ükelerde uygulanmaktadır. Bu sistemde seçmenler blok bir listeye oy verirler ve adayları yakından tanıma imkanları olmaz. Sistemin doğası gereği partiler ve onların başkanları belirleyici olur. Örneğin İsrail’de tüm partiler ülke için tek bir liste çıkarır ve seçmen adayları ayrıştırma imkanı olmadan belirlenen listeye oy verir. Geniş bölgeye dayalı sistemin demokratik veya anti-demokratik olması, adayların nasıl belirlendiğine bağlıdır. Eğer aday listesi parti başkanının veya dar bir komitenin iradesiyle belirleniyorsa genelde anti-demokratik bir hüviyet taşırken, aday listelerinin delegeler veya parti üyelerince ön seçimle belirlenmesinin daha demokratik olacağı çıkarımı yapılabilir.

Dar bölge sisteminde de çeşitli metotlar uygulanmaktadır. Örneğin A.B.D. Temsilciler Meclisi ve İngiltere Avam Kamarası seçimlerinde en çok oyu alan aday seçmenlerin salt çoğunluğunun oyuna alıp-almadığına bakılmaksızın seçimi kazanırken, Fransa’da eğer adaylardan herhangi biri %50 barajını geçemiyorsa seçimin ikinci turu yapılır. İki turlu sistem tek turlu sisteme göre nispeten yüksek oranda seçmenin iradesini yansıtması bakımından uzlaşmaya daha açık bulunur. Seçim sistemi konusunda en ilginç örneklerde biri A.B.D.’de başkanlık seçimlerinde uygulanan, oyların çoğunluğunu alan partinin delegelerin tamamını kazanmasına imkan tanıyan ve oldukça eleştirilen sistemdir. Bu sistemde, örneğin cumhuriyetçilerin çoğunlukta olduğu Texas eyaletinde demokrat adaya verilen bir oyun seçim sonucu üzerinde hiçbir etkisi olmazken, aynı şekilde New York eyaletinde cumhuriyetçi adaya verilen oyun hiçbir etkisi olmaktadır. Ülkemizde de 60lara kadar uygulanan ve düşük oy farklarında bile seçilen milletvekili sayısı arasında büyük farklar oluşturan bu sistemden daha sonra vazgeçilmiştir.

Türkiye Seçim Sistemi ve İllerin Çıkaracağı Milletvekili Sayısı

Türkiye’de mahalli seçimler tek turludur ve %50’yi geçip geçmediğine bakılmaksızın en fazla oyu alan aday seçilir. Genel seçimlerde ise geniş bölge ve nispi temsile dayalı d’hondt sistemi uygulanır. Hangi ilin kaç vekil çıkaracağı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre yapılır. Yalnız ülkemizde il sayısının fazla olması ve bazı illerin oldukça küçük olması nedeniyle büyükşehirlerimizin bazılarında 80.000 seçmeni bir vekil temsil ederken, bazı küçük illerimizde bu sayı 20.000’e kadar düşer. Bu durumun temsilde adaletsizlik yarattığı açıktır. İstisnai olarak eğer bir ilin çıkaracağı milletvekili sayısı 20’den fazla ise o il bölgelere ayrılır. Şu an ülkemizde İstanbul 3 bölge, İzmir ve Ankara ise 2’şer bölge olarak belirlenmiştir.

Partilerin ve bağımsızların o ilden kaç milletvekili çıkaracağı ise d’hondt sistemine göre belirlenir. Bağımsızlar için böyle bir şart aranmazken partilerin ülke genelinde %10 barajını aşmaları gerekir.

D’hundt Sistemi Nedir ve Milletvekili Sayısı Nasıl Hesaplanır

Bir örnekle D’hundt sistemini açıklamaya çalışalım. Ülke genelinde sadece A, B ve C partilerinin barajı aştığını farz edelim. 7 milletvekili çıkaracak olan X  ilimizde ise A partisi %40 , B partisi %25, C partisi %12 oy almış olsun. Bu durumda hesaplama şöyle yapılır.

  1. 40/1, 25/1, 12/1 karşılaştırılır. En büyük 40’tır ve 1. vekil A partisine yazılır.
  2. 40/2, 25/1, 12/1 karşılaştırılır. En büyük 25’tir ve 2. vekil B partisine yazılır.
  3. 40/2, 25/2, 12/1 karşılaştırılır. En büyük 20’dir ve 3. vekil A partisine yazılır.
  4. 40/3, 25/2, 12/1 karşılaştırılır. En büyük 13,33 (40/3)’tür ve 4. vekil A partisine yazılır.
  5. 40/4, 25/2, 12/1 karşılaştırılır. En büyük 12,5 (25/2)’tir ve 5. vekil B partisine yazılır.
  6. 40/4, 25/3, 12/1 karşılaştırılır. En büyük 12’dir ve 6. vekil C partisine yazılır.
  7. 40/4, 25/3, 12/2 karşılaştırılır. En büyük 10 (40/4)’dur ve 7. vekil A partisine yazılır.

Sonuçta 7 vekilden 4’ünü A partisi, 2’sini B partisi, 1’ini C partisi kazanmış olur. Görüldüğü gibi A partisi oyların sadece %40’ını almasına rağmen milletvekillerinin %57’sini çıkarmaktadır. D’hundt sisteminin en bilinen özelliklerinden birisi özellikle dar bölgelerde oyları fazla olan partilere büyü avantaj sağlamasıdır.

4 yorum

  1. halit kapanoğlu

    D’hondt Sistemini özellikle iyi bir örnekle açıklamışsınız teşekkürler.

  2. Bu örnek sayesinde başka bir yere bakmaya gerek kalmadı, tesekkurler.

  3. çok güzel açıklamışsınız.teşekkür ederim…

  4. Haddim olmayarak bir noktaya dikkat çekeyim.
    ‘% 40 oy alan partinin, % 57 vekil çıkarması’ hesabı yanıltıcıdır. Çünkü bu üç partinin oy yüzdeleri toplamı % 100 değil % 77’dir. Böyle olunca. A partisi – vekil sayısını belirleyen – oyların % 52’sini, B partisi % 32,5’unu ve C partisi de % 15’5’unu almış olmaktadır.

    Bu nedenle, 7 vekilin en adil bölüşümü 4-2-1 olacaktır. (Oranlama yapıldığında A partisine 3,6 vekil, B partisine 2,3 vekil ve C partisine de 1,1 vekil düşeceği bulunur.)

    Asıl adaletsizlik yüksek baraj uygulamasındadır. Baraj yüzünden oyların % 23’ü değerlendirme dışı kalmış, küçük partilere verilen oylar, barajı aşanlar arasında dağıtılmıştır.

    Küçük partilerin önemli bir bölümü ortak bir adaıy desteklemiş olsa dağılım 3-2-1-1 olacaktı.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak.Belirtilen yerler zorunludur *

*

Şu HTML etiketlerini ve özelliklerini kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

En Üste Kaydır